Bum Nưa phát huy lợi thế đưa Sâm Lai Châu thành sinh kế

          Nằm nơi phên dậu biên cương phía Tây Bắc của tỉnh Lai Châu, Bum Nưa không chỉ là vùng đất giàu tiềm năng mà còn mang trong mình những giá trị sinh thái đặc biệt. Với đường biên giới dài 31,556 km tiếp giáp huyện Kim Bình, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), cùng tổng diện tích tự nhiên 31.512,47 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tới 22.326,17 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 70,35%, Bum Nưa được ví như một “kho báu xanh” giữa đại ngàn. Địa hình chia cắt, độ dốc lớn, nhiều đỉnh núi cao trên 2.000m, nổi bật là Pu Si Lung cao 3.083m – một trong những đỉnh núi cao nhất Việt Nam – cùng với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 24°C, lượng mưa 2.033 mm/năm, đã tạo nên một hệ sinh thái rừng đặc hữu, phong phú và quý hiếm. Không chỉ vậy, Bum Nưa còn là đầu nguồn của nhiều con suối lớn như Nậm Sì Lường, Nậm Xí Lùng, Nậm Củm và hệ thống Sông Đà, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong điều tiết nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất và các công trình thủy điện.

Trong bức tranh ấy, rừng không chỉ là tài nguyên thiên nhiên, mà còn là nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội, là “lá chắn xanh” trước biến đổi khí hậu, là yếu tố bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng và sinh kế cho người dân. Và quan trọng hơn, rừng đang dần trở thành “tài sản” khi được khai thác theo hướng bền vững thông qua phát triển dược liệu, đặc biệt là Sâm Lai Châu – loài cây được ví như “vàng xanh” của núi rừng. Không dừng lại ở định hướng, Bum Nưa đã nhanh chóng đưa Nghị quyết vào cuộc sống bằng những hành động cụ thể, bài bản. Xã xác định rõ: phát triển dược liệu dưới tán rừng không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là chiến lược lâu dài để bảo vệ rừng. Từ đó, các hoạt động được triển khai đồng bộ: tuyên truyền nâng cao nhận thức, tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn trồng, chăm sóc và bảo vệ cây dược liệu.

Điểm đặc biệt tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ chính là vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, công chức xã. Không chỉ dừng lại ở việc chỉ đạo, họ trực tiếp xuống rừng, cùng người dân trồng từng cây sâm, chăm từng gốc dược liệu. Hình ảnh những cán bộ “xắn tay” lao động đã tạo nên niềm tin, khơi dậy tinh thần đồng thuận trong Nhân dân, biến chủ trương thành hành động cụ thể, biến chính sách thành kết quả thực tế. Từ những mô hình điểm ban đầu, phong trào trồng dược liệu dưới tán rừng đang từng bước được nhân rộng. Quan trọng hơn, nó tạo ra sự chuyển biến căn bản trong tư duy sản xuất của người dân: từ khai thác sang bảo tồn, từ tận thu sang phát triển bền vững. Một sự thay đổi không ồn ào nhưng sâu sắc – khi người dân bắt đầu nhìn rừng không phải là thứ để lấy đi, mà là nơi để gìn giữ và phát triển.

Trong hành trình ấy, Sâm Lai Châu nổi lên như một “báu vật” của đại ngàn. Với tên khoa học Panax vietnamensis var. fuscidiscus K. Komatsu, S. Zhu & S.Q.Cai, thuộc chi Nhân sâm, họ Ngũ gia bì, loài cây này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 2003 tại Vân Nam (Trung Quốc) và được xác định là một thứ dưới loài của Sâm Ngọc Linh. Tại Việt Nam, Sâm Lai Châu phân bố hẹp, chủ yếu ở tỉnh Lai Châu, được xếp vào nhóm loài nguy cấp, cần ưu tiên bảo tồn và phát triển. Không chỉ quý hiếm về mặt sinh học, Sâm Lai Châu còn mang trong mình giá trị dược liệu vượt trội với nhiều hoạt chất quý. Chính vì vậy, loài cây này đang dần được nhìn nhận như một “quốc bảo” – không chỉ bởi giá trị kinh tế, mà còn bởi giá trị khoa học, y học và tiềm năng thương hiệu quốc gia.

Theo tính toán, trung bình mỗi hecta có thể trồng khoảng 25.000 cây sâm; sau 5 năm cho thu hoạch khoảng 800kg sâm tươi. Trên thị trường, sâm từ 5–6 năm tuổi có giá dao động từ 40 đến 60 triệu đồng/kg. Những con số ấy cho thấy tiềm năng kinh tế rất lớn, mở ra cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân địa phương. Dù có thời gian sinh trưởng dài, yêu cầu kỹ thuật khắt khe và chi phí đầu tư lớn, nhưng chính những yếu tố đó lại tạo nên giá trị bền vững cho Sâm Lai Châu. Việc trồng sâm dưới tán rừng không làm phá vỡ cấu trúc rừng, mà ngược lại còn góp phần giữ ẩm đất, bảo vệ thảm thực vật và duy trì đa dạng sinh học. Đây là mô hình tiêu biểu của “kinh tế xanh” – nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển trong một mối quan hệ hài hòa.

Những kết quả bước đầu đang dần khẳng định tính đúng đắn của hướng đi này. Đến nay, Bum Nưa đã có 4 cơ sở được cấp mã số vùng trồng với trên 900 nghìn cây sâm; quy hoạch 500 ha phát triển dược liệu, trong đó có 50 ha Sâm Lai Châu với sự tham gia của 7 doanh nghiệp và hàng trăm hộ dân. Đây không chỉ là những con số, mà là minh chứng cho một hướng đi đang hình thành rõ nét. Nhận thức rõ những khó khăn về kỹ thuật và vốn đầu tư, địa phương đã thúc đẩy mạnh mẽ liên kết giữa doanh nghiệp và người dân. Các doanh nghiệp không chỉ đầu tư mà còn chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ giống, hướng dẫn canh tác, từng bước giúp người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây chính là chìa khóa để phát triển bền vững. Song song với đó, việc thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU của Tỉnh ủy Lai Châu đã mở ra một tầm nhìn chiến lược dài hạn. Theo đó, đến năm 2030, sản lượng sâm Lai Châu dự kiến đạt khoảng 30 tấn/năm, đảm bảo tiêu chuẩn GACP-WHO, hướng tới xây dựng thương hiệu quốc gia và xuất khẩu quốc tế. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là khát vọng nâng tầm một sản phẩm bản địa thành biểu tượng quốc gia.

Tại Bum Nưa, hướng đi hội nhập không còn là thử nghiệm ban đầu mà đã dần được khẳng định thành chiến lược phát triển lâu dài. Mô hình hợp tác giữa Công ty cổ phần Sâm Pusilung (Việt Nam) và Công ty TNHH Biolight (Nhật Bản) đang tạo nền tảng vững chắc để nâng tầm Sâm Lai Châu theo chuẩn quốc tế. Việc mời chuyên gia nước ngoài trực tiếp chuyển giao công nghệ, giám sát quy trình canh tác theo hướng hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn định hình phương thức sản xuất hiện đại, bền vững. Đây chính là bước đi chiến lược, mở ra không gian phát triển dài hạn, từng bước đưa Sâm Lai Châu vươn ra thị trường quốc tế, chinh phục những tiêu chuẩn khắt khe nhất.

Khi cánh rừng bắt đầu “sinh lợi”, người dân cũng thay đổi vai trò của mình. Họ không còn là những người khai thác tài nguyên, mà trở thành những người gìn giữ, chăm sóc và phát triển rừng. Sinh kế bền vững đã trở thành “lá chắn” vững chắc nhất để bảo vệ hệ sinh thái. Và hơn thế, đó là sự thay đổi trong nhận thức – từ “lấy của rừng” sang “sống cùng rừng”. Song hành với phát triển kinh tế, công tác nâng cao nhận thức luôn được Bum Nưa chú trọng. Các chương trình tuyên truyền, tập huấn được tổ chức thường xuyên, giúp người dân hiểu rõ giá trị của dược liệu, tiếp cận khoa học kỹ thuật, từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất từ truyền thống sang hiện đại. Đội ngũ cán bộ cũng không ngừng được nâng cao năng lực, đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả và bền vững.

Từ những bước đi ban đầu, một mô hình phát triển kinh tế xanh đang dần hiện hữu nơi vùng biên Bum Nưa. Ở đó, rừng không chỉ được bảo vệ, mà còn trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng; không chỉ là tài nguyên, mà là tài sản; không chỉ là quá khứ, mà còn là tương lai. Khi “vàng xanh” của đại ngàn được đánh thức đúng cách, Bum Nưa đang từng bước vươn mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế là “thủ phủ” của Sâm Lai Châu. Và hơn thế, nơi đây đang góp phần định hình một con đường phát triển mới cho các địa phương miền núi: phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo vệ môi trường, hài hòa giữa lợi ích trước mắt và lâu dài.

“Biến tiềm năng thành lợi thế – Biến rừng thành sinh kế – Phát triển bền vững vì tương lai” không chỉ thông điệp mà đã và đang trở thành hành động cụ thể, lan tỏa mạnh mẽ trong từng cánh rừng, từng nếp nghĩ, cách làm của người dân Bum Nưa. Trên nền tảng kinh tế xanh, địa phương đang từng bước phát triển nhanh nhưng vẫn đảm bảo hài hòa với bảo vệ môi trường, giữ gìn hệ sinh thái. Sâm Lai Châu – “quốc bảo” của Việt Nam – không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn mở ra hướng đi bền vững cho tương lai. Từ đại ngàn, một mô hình phát triển mới đang hình thành, nơi con người và thiên nhiên cùng song hành, cùng kiến tạo giá trị lâu dài.